تب مالت brucellosis

تب مالت brucellosis

ادامه نوشته

بیماری هاری

بیماری هاری

هاري يک بيماري حاد و کشنده ويروسي سيستم مرکزي است که مخصوص گوشتخواران اهلي و وحشي بوده انسان و ساير حيوانات خونگرم پستاندار بطور تصادفي و غالباً از طريق گزش به آن مبتلا مي شوند .اهميت بيماري به دلايل زير مي باشد :
1 - ميزان کشندگي بالا (صد درصد) بطوري که پس از ظهور علائم باليني چه در انسان و چه در حيوان  ، متاسفانه درمان پذير نبوده و بيمار محکوم به مرگ خواهد بود .
2 - افزايش روند حيوان گزيدگي انساني که بناچار سالانه مبالغ زيادي صرف خريد سرم و واکسن ضد هاري جهت درمان پيشگيري مجروهين مي گردد که در مورد واکسن کلا ً و در مورد سرم بخش اعظم آن از کشورهاي خارج خريداري مي گردد . بطوريکه سالانه حدود 16 ميليارد ريال توسط وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکي و فقط به خريد فوق اختصاص مي يابد .
3 - تلفات و خسارت اقتصادي که بيماري در دام ها ايجاد مي کند .

وضعيت و پراکندگي بيماري در جهان
با وجودي که بيش از يک قرن از کشف واکسن هاري توسط پاستور مي گذرد به علت تنوع ميزبان هاي حساس به بيماري در حيوانات اهلي و وحشي نظير گوشتخواران ، علفخواران ، جوندگان و خفاش ها ، هنوز بيماري در بيشتر کشورهاي جهان از نواحي قطبي تا مناطق استوايي به صورت آندميک وجود دارد و عليرغم پيشرفت هاي حاصل در تکنولوژي و علوم پزشکي و پيراپزشکي و مطالعات گسترده دهه اخير ، با کمال تاسف هنوز درماني براي مبتلايان به هاري پس از ظهور علايم باليني وجود ندارد . بطويکه عليرغم عدم گزارش دهي بسياري از کشورها ، ساليانه نزديک به 6 ميليون نفر در دنيا عليه هاري واکسينه شده و همچنین حدود 000/500 نفر در اثر اين بيماري جان مي سپارند .

وضعيت بيماري در ايراندرکشور ما هم مشکل هاري وحشي و هم گرفتار هاري اهلي مي باشيم . هاري حيواني به صورت آندميک در تمام استان هاي کشور کم و بيش وجود دارد ؛ اما در مناطق جنگي و کوهستاني شيوع آن بيشتر است . مخازن هاري وحشی در نقاط کوهستاني گرگ و روباه هستند . مخازن هاري شهري معمولاً سگ هاي ولگرد و در موارد کمي گربه ها هستند . ضمنا ً هر ساله تعداد زيادي از دام هاي اهلي در اثر ابتلاي به هاري تلف شده و زيان هاي اقتصادي فراواني را بوجود مي آورند .

بر اساس آخرين گزارشات رسيده از استان ها در سال 1374 پراکندگي گاز گرفتگي انسان توسط حيوانات مختلف به شرح زير است  :

الف : استان هاي با آلودگي بسيارشديد (بروز230 ـ 177 درصد هزار نفر جمعيت) شامل : استان اردبيل
ب : استان هاي با آلودگي شديد ( بروز 176 ـ 121 در صد هزار نفر جمعيت ) شامل : استان هاي گيلان، مازندران، آذربايجان شرقي، آذربايجان غربي و کهگيلويه و بوير احمد
ج : استان هاي با آلودگي متوسط (بروز 120 ـ 1/ 66 در صد هزار نفر جمعي ) شامل : استان هاي خراسان، سمنان، مرکزي، زنجان، همدان، خوزستان، چهار محال بختياري، فارس، بوشهر و کرمان .
د : استان هاي با آلودگي کم ( بروز 66 ـ 11 در صد هزار نفر جمعيت ) شامل : استان هاي تهران، کردستان، کرمانشاه، ايلام، لرستان، اصفهان، يزد، سيستان و بلوچستان و هرمزگان .
عامل بيماريويروسي است نوروتروپ (متمایل به بافت عصبی) ، از گروه رابدوويروس ها ، ويروس هاري در حرارت 50 درجه سانتي گراد در عرض 15 دقيقه و در حرارت 60 درجه سانتي گراد در عرض 35 ثانيه و در حرارت 100 درجه سانتي گراد در عرض چند ثانبه ازبين مي رود . بنابر اين براي ضد عفوني کردن وسايل آْلوده کافي است چند دقيقه آن ها را بجوشانند . فنل ، الکل ، و فرمل سريعا ً ويروس را از بين مي برند .

راههاي سرايت بيماري
1 - راه گاز گرفتن : اصلي ترين راه (درگربه سانان از طريق کشيدن پنجه نيز ممكن است) .
2 - راه پوست : بيماري هاري از راه پوست سالم قابل سرايت نيست ولي اگر کوچکترين خراش يا زخمي در جلد وجود داشته باشد قابل انتقال خواهد بود .
3 - راه مخاطات : امكان پذير است، بنابر اين سگ ها و گربه هاي به ظاهر سالم در اواخر دوره کمون بيماري ، مي توانند از طريق ليسيدن لب و چشم و بيني کودکاني که با آنها بازي مي کنند صاحبان خود را به بيماري هاري مبتلا نمايند .
4 -راه تنفس : امکان پذير است (خصوصاً در غارهايي که خفاش آلوده زندگي مي کند) .
5 - راه پيوند اعضاء : دو مورد انتقال در اثر پيوند قرنيه فردي که مبتلا به هاري بوده و از قرنيه وي جهت 2 نفر استفاده گرديده است، در سال 1373 در ايران گزارش شده است ) .
6 - انتقال از راه دستگاه گوارش : بعيد است ولي حيوانات گوشتخوار ممکن است بندرت از خوردن لاشه حيوانات تلف شده از بيماري هاري به اين بيماري مبتلا شوند . ضمناً بايستي از خوردن گوشت و ساير فراورده هاي دام هاي مبتلا به هاري خودداري شود .
7 - انتقال از راه جفت : بعيد نيست .
8 - انتقال از طريق وسايل آلوده : بعيد است . (چون ويروس هاري بي هوازي است) .
9 - انتقال بيماري از انسان به انسان : جز در يک بررسي که در سال 1985 در پاکستان بعمل آمده و تعدادي از بچه هاي نوزاد که توسط يک نفر ختنه شده بودند و مبتلا به هاري شدند و بعداً معلوم شد که شخص ختنه کننده مراحل آخر دوره کمون هاري را طي مي نموده و بر طبق عادت سنتي مقداري از بزاقش را در محل ختنه مي ريخته مورد ديگري گزارش نشده است . با اين وجود هنگام نگهداري و پرستاري از شخص مبتلا به هاري بايد رعايت کليه جوانب احتياطي به عمل آمده و ضمن استفاده از وسايل حفاظتي کامل ، لوازم و وسايل بيمار با دقت هر چه تمامتر ضد عفوني گردد . ضناً پزشکان موظفند در مورد هر انسفاليت و فلجي با پرسش در مورد حيوان گزيدگي بيمار به بيماري هاري نيز توجه نمايد .

هاري در حيوانات
کليه حيوانات خونگرم پستاندار اهلي و وحشي اعم از گوشتخوار ، علفخوار ، پرندگان و خفاش ها نسبت به بيماري هاري حساس هستند که اين تعداد ميزبان هاي مختلف موجب گسترش وسيع بيماري شده است . مسئله هاري شهري در ايران بيشتر مربوط به سگ و در موارد کمي گربه و ساير حيوانات است .
علائم بيماري در حيوانات
دوره نهفتگي در سگ و گربه معمولا ً 2 تا 3 هفته و گاهي چند ماه است . در حيوانات ديگر دوره کمون بر حسب نوع حيوان فرق مي كند و در غير گوشتخواران طولاني تر از گوشتخواران مي باشد . نكته جالبي كه بايد به آن اهميت داده شود اين است كه در سگ و گربه 3 تا 10 روز قبل از علائم باليني (بندرت بيشتر از 3 روز) ويروس در بزاق حيوان وجود دارد و مي تواند بيماري را انتقال دهد . به عبارت ديگر اگر سگ و گربه در زمان گزش آلوده به هاري باشند علائم باليني حداكثر 5 تا 8 روز بعد در حيوان ظاهر خواهد شد . خوشبختانه با بررسي هائي كه توسط كارشناسان انستيتو پاستور ايران در نقاط مختلف كشور بر روي خفاش ها به عمل آمده تا كنون مورد مثبتي مشاهده نشده است .

علائم بيماري در حيوان
اولين علامت بيماري در رفتار و عادات حيوان مي باشد، بطوريكه يا :
- بيش از اندازه به صاحب خود انس و الفت پيدا مي كند و مثل اينكه از او استعانت ميطلبد

- عصباني و بد خو گرديده غذاي خود را بخوبي نمي خورد .
پيشرفت بيماري در موارد كمي به صورت فلجي (هاري ساكت) در آمده حيوان به گوشه اي پناه برده ابتدا دست ها سپس پاها و بعد ساير اندام ها فلج شده و در اثر فلج دستگاه تنفس تلف مي شود .ولي در بيشتر مواقع پس از گذشت دوره تغيير رفتار، حيوان پريشان و مضطرب و كم كم به صورت وحشي و درنده در آمده به گاز گرفتن سنگ و چوب و اشيا مختلف پرداخته و خانه خود را ترك و بدون مقصد به هر جا مي رود و به هر كس و هر حيوان كه سر راه او باشد حمله مي كند . پس از مدتي در اثر دوندگي زياد و گرسنگي و تشنگي به علت عدم امكان بلع كف از دهانش سرازير شده و مرتبا َ به زمين مي خورد . صداي پارس حيوان خشن و ناموزون و بريده و حالت درندگي در چهره اش هويدا مي باشد .

سگ ها اغلب به وسيله مردم كشته مي شود و اگر فرار كند بزودي در اثر فلج دستگاه تنفسي خواهد مرد . گربه پس از طي دوره كمون به محل تاريكي مي رود و اگر با چراغ به آن جا بروند به افراد حمله مي كند و در مورد هاري پنجه هاي گربه مثل دندان سگ يا گرگ عمل مي كند زيرا گربه دائماَ مشغول ليسيدن پنجه هايش مي باشد و مرتب پنجه ها آلوده به بزاق مي شوند و موقع پنجه كشيدن بر روي دست و پا يا صورت انسان بيماري را ا زراه خراش انتقال مي دهد .در حيوانات نشخوار كننده علائم هاري متفاوت است ولي همگي مشكلاتي از نظر بلع پيدا مي كنند و آب و كف از دهانشان سرازير مي شود . در چنين مواردي به هيچوجه نبايد دست را داخل دهان حيوان كرد .در روباه ها گاهي دوره كمون طولاني شده و در اين مدت به صورت ناقل سالم در مي آيند . در خفاش ها نيز چنين است و گاهي دوره كمون تا يك فصل طول مي كشد و در تمام اين مدت حتي بدون اينكه داراي تيتر آنتي بادي باشند بيماري را انتقال مي دهند . مقدار بزاقي كه گرگ دفع مي كند خيلي بيشتر از سگ مي باشد . ضمناَ در يك بررسي سگي كه با ويروس نوع اتيوپپي آلوده شده بود پس از ظهور علائم باليني به تدريج بهبودي يافته و به تناوب مدت 305 روز ويروس رادر بزاق خود داشته . پس امكان ناقل سالم بودن در سگ هم وجود دارد .
علائم بيماري در انسان
بيماري در انسان داراي 4 مرحله است كه عبارتند از :
الف  : دوره كمون بيماري :

بين 2 تا 8 هفته و گاهي كمتر تا 5 روز و به طور نادر تا 1 سال و بيشتر
عوامل موثر در دوره كمون :
فاصله محل گاز گرفتگي تامغز : هر چه اين فاصله كمتر باشد بيماري زودتر ظاهر خواهد شد .وسعت جراحات : هر چه وسعت جراحات بيشتر باشد انتشار ويروس بيشتر و دوره كمون كوتاه تر خواهد بود .نوع حيوان مهاجم : گاز گرفتگي به وسيله حيوانات وحشي خصوصاَ گرگ خطرناك و سريع الانتشارتر از گزش حيوانات اهلي است .

كيفيت محل گاز گرفتگي : گاز گرفتگي هايي كه از روي لباس انجام گيرد دوره كمون بيشتري از موارد مشابه در نقاط عريان بدن را خواهد داشت .

سن : در بچه ها دوره كمون كوتاه تر از بزرگسالان مي باشد .

عوامل ديگر : عوامل ديگري مثل حدت ويروس و راه ورود ويروس در دوره كمون بيماري موثرند ( اگر ويروس ا زراه تنفس وارد شوند دوره كمون كوتاه تري خواهد داشت ) .

ب : دوره مقدماتي بيماري :
اين دوره 2 تا 3 روز قبل از ظهور علائم اصلي بيماري بوده و دوتا سه روز و گاهاَ يك هفته تا ده روز بطول مي انجامد .

نشانه هاي مهم اين دوره:
خستگي ، بي اشتهايي ، افسردگي ، بيقراري ، تف اندازي ، سوزش و خارش و گاهي درد محل گزيدگي ، هيجان ، تحريك پذيري ، بي خوابي ، تب و دردهاي شكمي .
ج : دوره بر انگيختگي

مهم ترين علائم :
تحريك پذيري شديد، بيمار در اثر كوچكترين صدا يا نور يا ساير محرك هابه شدت متشنج شده و دچار انقباضات شديد عضلاني شده، خود را به در و ديوار زده و اطراف دهان را كف مي پوشاند .عطش، بيمار عطش فراوان داشته ولي به علت انقباض عضلات گلو قادر به نوشيدن آب نمي باشد و هنگام نوشيدن عق مي زند و احساس خفگي مي نمايد .هيدروفوبي (فرار از آب) ، بيمار باديدن يا شنيدن صداي آب به شدت تحريك مي گردد .آئروفوبي ، عبور هوا از روي صورت نيز باعث تحريك بيمار مي شود .

نكته :انسان هار بطور كلي نسبت به تمام محرك هاي فيزيكي، شيميايي، حسي، بويايي عكس العمل شديد نشان مي دهد ولي اين عكس العمل ها و رفتار هاي تهاجمي 1 تا 5 دقيقه بيشتر طول نكشيده و در فواصل پيدايش آن ها بيمار خسته و كوفته ، آرام و بيحال بر روي تخت يا زمين مي افتد .صداي بيمار خشن ، لب ها برگشته ، نگاه او ثابت و متحير و مردمك چشم متسع و اشك از چشمان وي سرازير مي شود، گاهي حالت لوچي ظاهر مي گردد .غالباَ استفراغ شديد و خون آلود وجود دارد .قدرت تكلم از بيمار سلب شده صدائي شبيه به صداي حيوان مهاجم از خود در مي آورد .درجه حرارت بدن كمي بالا مي رود و ندرتاَ به 40 درجه مي رسد، عرق در ابتداي بيماري زياد است ولي به تدريج كم مي شود .
د : دوره اغماء :

بيمار به تدريج با افزايش و تشديد انقباضات عضلاني و نخوردن غذا و نياشاميدن آب ناتوان و فرسوده شده و در اثر انقباضات شديد عضله قلب و بالاخره فلج دستگاه تنفسي فوت مي نمايد . ضمناَ نوع فلج در بيمار هار از نوع بالارونده و قرينه مي باشد به همين جهت گاهي با بيماري گيلن باره اشتباه مي شود . نكته جالب اينكه از ابتدا تا انتهاي بيماري هوش و هواس بيمار پابرجا بوده و به اطرافيان خود با ايما و اشاره توصيه مي كند كه به او نزديك نشوند و اين يك معيار تشخيص براي پزشك معالج مي باشد .
هـ  : مرحله مرگ
تشخيص هاري :
مورد مظنون (Suspected)  :

هر نوع تماس مشكوك انسان با بزاق حيوان ( تا مدت حداكثر 14 روز در گوشتخواران و 3 الي 4 ماه در علفخواران ) به عنوان حيوان گاز گرفتگي و مشكوك به هاري بوده بايستي ثبت و گزارش گردند .
تشخيص محتمل (Probable)  :

بروز علائم باليني آنسفالو ميليت (ترشح بزاق، سر درد، هيدروفوبي، فتوفوبي و . . .) با توجه به سابقه بيمار (تماس با بزاق حيوان و يا گزش و يا پيوند عضو) .

تشخيص قطعي (Define)  : جداكردن ويروس از مغز و يا بزاق و يا پوست ناحيه گردن و يا مشاهده اجسام نگري درسلولهاي عصبي مغز .

توضيح  : كليه موارد ب و ج (محتمل و قطعي) مي بايستي به عنوان مورد هاري ثبت و ضمن گزارش تلفني فوري در آمار ماهيانه نيز منظور و فرم بررسي همه گيرشناسي انفرادي جهت آنان تكميل و از طريق معاونت بهداشتي دانشگاه ها و دانشكده هاي علوم پزشكي به اداره كل پيشگيري و مراقبت بيماريها ارسال گردد .
تشخيص هاري در انسان :
الف  : قبل از بروز علائم  :1 - تشخيص هاري در حيوان مهاجم بوسيله دكتر دامپزشك .

2 - تحت مراقبت قرار دادن سگ گزنده به مدت 10 روز تمام ، و اگر تا روز تزريق نوبت چهارم واكسن (روز چهاردهم) سگ زنده ماند مسلماَ هار نيست و بايد از ادامه واكسيناسيون شخص گزيده شده خودداري شود .

3 . كشتن حيوان مشكوك به هاري و ارسال سر حيوان به انستيتو پاستور( بريدن سر حيوان بايد بوسيله مامورين دامپزشكي يا بهداشت با استفاد هاز وسائل كامل خفاظتي انجام مي گيرد و در يك كيسه نايلوني ضخيم غير قابل نفوذقرار داده و آن را در يك يخدان پر از يخ قرار مي دهند ) .

4 . نمونه برداري از بافت مغز با استفاد ه از كيت هاي مخصوص نمونه برداري .

ب  : بعد از ظهور علائم و مرگ  :
پس از ظهور علائم هاري و به منظور تشخيص قطعي بيماري در انسان پس از فوت مي بايستي مراتب تلفني با بخش هاري و به منظور نمونه برداري (اتوپسي) اعلام و هماهنگي و اقدام لازم بعمل آيد .
درمان  :
هر چند بيمار مبتلا به هاري پس از ظهور علائم باليني قاعدتاَ محكوم به مرگ مي باشد ولي بدليل اينكه سه مورد بهبودي از بيماري در انسان و موارد بيشتري در حيوانات گزارش شده است . بيمار را بايد تحت مراقبت هاي ويژه قرار داد به اين ترتيب كه او را در يك اطاق كم نور در محلي بي سر و صدا و ساكت و آرام بستري نموده اقدامات زير را انجام داد  :
تامين تعادل الكتروليتي .تزريق داروهاي آرامبخش و ضد تشنج .تزريق آنتي بيوتيك در صورت وجود عفونت .ساكشن مواد ترشحي از ريه و باز نگهداشتن راههاي تنفسي و در صورت امكان استفاده از دستگاه ريه مكانيكي .نكته :افرادي كه از بيماران هار مراقبت مي نمايند بايد قبلاَ بر عليه بيماري هاري واكسينه شده باشند و در تمام مدت تماس از ماسك ، دستكش ، عينك ، و گان استفاده نمايند . ضمناَ تمام كساني كه با بيمار هار تماس مخاطي داشته يا در معرض تماس با بزاق و تراوشات دهان بيمار قرار گرفته اند علي الخصوص كه داراي زخم باز يا ترك خوردگي در دست و پا باشند اگر قبلاَ واكسينه نشده اند بايد يكدوره كامل واكسن (پنج نوبت) تزريق نمايند .جسد شخص فوت شده از بيماري هاري نبايد بطور معمول كفن و دفن شود بلكه بايد جسد را پس از ضد عفوني در يك قطعه بزرگ نايلون ضخيم غير قابل نفوذ پس از پاشيدن پودرهاي ضد عفوني كننده پيچيده و به صورت بسته بندي دفن بهداشتي نمايند .
اقدامات درمان پيشگيري در مورد افراد حيوان گزيده  :
افرادي كه مورد گاز گرفتگي حيوانات قرار مي گيرند اگر بلافاصله و در اسرع وقت به مراكز درمان پيشگيري مراجعه و تحت اقدامات درمان پيشگيري قرار گيرند مي توان از ابتلاي به بيماري هاري در آن ها جلوگيري كرد .
اين اقدامات عبارتند از  :
1 - زدودن و خارج ساختن ويروس هاري از محل زخم :
مهم ترين قسمت پيشگيري از هاري (تا 50%) رعايت كامل همين نكته است . براي اين كار لابلاي زخم را با آب تميز و صابون (با استفاد ه از برس) حداقل به مدت 5 تا 10 دقيقه عميقا ً شسته و در جريان آب روان قرار دهيد .
2 - خارج کردن کف صابون از لابلاي زخم :
با استفاده از شلنگ آب يا پيستوله آب پاش و بوسيله برس کف صابون را از لابلای زخم خارج کنید ؛ زيرا باقي ماندن صابون ، بعضي مواد ضد عفوني کننده را که بدنبال شستشو مورد استفاده قرار خواهد گرفت خنثي مي کند .
3 - قطع کامل قسمت هاي له شده و نکروزه 
4 - ضد عفوني زخم با الکل 4 تا 70 درجه
5 - زخم حيوان گزيدگي را نبايد بخيه زد ، چون ويروس هاري بيهوازي بوده و در مقابل نور و اکسيژن هوا خاصيت حياتي خود را از دست مي دهد . البته در مورد زخم هاي بسيار عميق که شريان هاي خونريزي دهنده دارند استثنائاً مي توان شريان را بخيه زد که در اين صورت مي بايستي مقداري سرم ضد هاري را در داخل زخم انفيلتره نمود .
6 - تزريق سرم ضد هاري  : بخصوص در گزش توسط حيوانات وحشي ، متواري شدن حيوان مهاجم ، زخم هاي عميق و متعدد بويژه در ناحيه سر وصورت و گردن يا نوک انگشتان (20 واحد به ازاي هر کيلو گرم وزن ، نصف دوز محاسبه شده در عضله و نصف ديگر در داخل و اطراف جراحت . اگر این ذوز بيش از 5 ميلي ليتر باشد در دو محل جداگانه تزريق گردد) .
7 - تزريق واکسن ضد هاري  :
در پنج نوبت در روز هاي 0 ـ 3 ـ 7 ـ 14 ـ 30 ( + 90 ) حتماً در عضله دلتوئيد ، در اطفال کمتر از 2 سال در ناحيه فوقاني جانبي ران (7 تا 10 روز بعد از واکسيناسيون آنتي بادي در بدن شخص ظاهر مي شود) .
نكته  : در افراد زير ، دوز اوليه واكسن به 2 برابر افزايش مي يابد :

بيماري مزمن (نظير سيروز كبدي) 
نقص ايمني مادر زادي يا ابتلا به ايدز
مصرف كورتيكو استروئيد ها و داروهاي ضد مالاريا
فقر غذايي
مرا جعه با تاخير (48 ساعت يا بيشتر)
در افراديكه تزريق واكسن و سرم لازم باشد ولي سرم در دسترس نباشد .

عوارض واکسن: ندرتاً سرخي و تورم ناحيه تزريق ، تورم غدد لنفاوي مجاور و گاهي سردرد ، سرگيجه ، تهوع ، درد هاي عضلاني ، خارش و کهير (که با مصرف آنتي هيستامين و کورتون و اپي نفرين برطرف خواهد شد) آنسفاليت ، بسيار ندرتاً 1 تا 4 هفته بعد از واکسيناسيون .
 
8 -  تزريق سرم و واکسن ضد کزاز 
9 - آنتي بيوتيک تراپي :

به منظور پيشگيري از عفونت هاي ثانويه (پني سيلين ، آموکسي سيلين ، سفالکسين) به مدت 7 الی 10 روز .
10 - تحت مراقبت قرار دادن حيوان مهاجم  به مدت 10 روز :
 

اگر حيوان تلف شد ، واکسيناسيون تا آخر ادامه مي يابد، و اگر سالم بود حيوان مسلماً هار نيست و ادامه واکسيناسيون لازم نيست .

11 - نمونه برداري از حيوان مهاجم مشکوک .
برنامه كنترل و پيشگيري در سطح مراكز بهداشتي درماني
1 - آموزش مردم در زمينة اهميت بيماري ، راههاي سرايت و راههاي جلوگيري از ابتلا به بيماري
2 - ايجاد هماهنگي بين واحدهاي مختلف مستقر در سطح منطقه از قبيل شهرداري ، دامپزشكي ، محيط زيست ، بخشداري و . . . جهت اقدامات مربوط به بهسازي محيط و جمع آوري و دفن صحيح زباله ، اتلاف سگهاي ولگرد و ...
3 - جلب همكاري و مشاركت مردم در زمينه جمع آوري و دفن صحيح زباله
4 - آموزش دامداران و روستائيان در زمينه همكاري با مسئولين دامپزشكي جهت شناسايي و قلاده زدن و واكسيناسيون سگ هاي خانگي و گله عليه هاري

5 - آموزش دامداران در زمينه عدم كشتارهاي غير مجاز
نکات مهم در پيشگيري از هاري
1 - تحت نظر گرفتن فقط براي سگ و گربه اهلي است  و در حيوانات ديگر که دوره کمون متغيير دارند مصداق ندارد .
2 - اگر واکسن تمام شده بود ، سرم را تزريق كرده و بعد از رسيدن واکسن ، دوز اوليه را 2 تا 3 برابر و در جاهاي مختلف بدن تزريق كنيد .
3 - اگر سرم تمام شده بود و تزريق سرم لازم بود دوز اوليه واکسن را 2 برابر تزريق نماييد .
4 - سرم هاري و سرم کزاز بايستي دور از محل واکسن همنام خود تزريق شوند .
5 - گزش موش خانگي و موش صحرايي و خرگوش نياز به درمان هاري ندارد . ولي به شستشو ، واکسن کزاز و آنتي بيوتيک نياز دارد .
6 - در صورت وجود حساسيت قبلي به آنتي بيوتيکها (کلر تتراسايکلين، استرپتومايسين ، نئومايسين و آمفوتريسين B) واکسن هاري با احتياط مصرف شود و در صورت بروز حساسيت به اين آنتي بيوتيکها يا پروتئين مرغي واکسن ، از آمپولهاي آنتي هيستامين ، اپي نفرين و کورتيکواستروئيدها استفاده شود .

7 - در ايران تا بحال هاري در خفاش گزارش نشده است ولي در کشورهاي ديگر مثل آمريکا از منابع اصلي است .
8 - پنجه کشيدن گربه (به علت ليسيدن پنجه) همانند گاز گرفتگي در نظر گرفته ميشود و درمان هاري لازم خواهد داشت .
9 - از مصرف کورتون و داروهاي مضعف ايمني تا يک ماه پس از آخرين دوز واکسن خودداري شود .
10 - از مصرف ويالهاي سرمي با تغيير رنگ خودداري شود .
11 - گاو ، گوسفند ، شتر يا بزي که توسط حيوان هار گزيده شده، بايد هرچه زودتر (حداکثر در يک هفته) زير نظر دامپزشک ذبح شده و طبق نظر دامپزشک عمل شود .
12 - عوارض واکسن ضد هاري نادر بوده و گاهي سبب سرخي و تورم ناحيه تزريق ، تورم غدد لنفاوي مجاور ، سر درد ، سرگيجه ، تهوع ، دردهاي عضلاني ، خارش و کهير مي شود . انسفاليت بسيار نادر بوده و در صورت بروز 1 تا 4 هفته بعد رخ مي دهد .
13 - عوارض سرم ضد هاري نیز نادر بوده ، گاهي سبب تب و کمي درد مي شود (آنافيلاکسي ، تورم عصبي عروقي و عوارض کليوي بسيار نادر است) .
14 - در زنان حامله و افراد حساس به پروتيين مرغي ، از واکسن PCEC استفاده نشود و در عوض از واکسنهاي VERO يا HDC استفاده شود (بقيه درمان مثل فرد بدون بيماري قبلي است) .
15 - اگر فرد گزيده شده پس از 7 روز از زمان گزش مراجعه کند تزريق سرم هاري ارزشي ندارد .

محل تزريق واکسنها و سرمها در بيمارگزيده شده 

واکسن کزاز (پشت بازو)
نصف سرم هاري در باسن (نصف ديگر در محل گزش)
واکسن هاري فقط در عضله دلتوئيد
سرم کزاز در باسن
واکسن هاري در کودک زير 2 سال (ناحيه فوقاني خارجي ران)

تب دانگ یا تب استخوان شکن

____________________________________________________________________________________

تب دانگ (Dengue fever) از طریق پشه‌هاى آئدس (Aedes Mosquitoes) منتقل مى‌شود. این بیماری در صورتی که به موقع تشخیص داده نشود و برای درمان آن اقدام مناسب صورت نگیرد، در مدت زمان کوتاهی، فرد مبتلا را با خطر مرگ مواجه می کند. به همین دلیل بسیاری از پزشکان این بیماری را تب استخوان شکن (Breakbone fever) می‎نامند.

_____________________________________________________________________________________

تب دانگ، یک بیماری حاد می باشد که ناگهان ظاهر می شود و در مناطق گرمسیر و نیمه گرمسیر یافت می شود. دارای علائمی مانند: سردرد، تب، خستگی، درد مفاصل و عضلات، ورم غدد لنفاوی، بثورات پوستی، خونریزی لثه ها، درد شدید در پشت چشم و قرمز شدن کف دست ها و پاها می باشد.شکل شدید این بیماری، تب دانگ خونی نام دارد و می تواند باعث خونریزی شدید از بینی و یا لثه ها، تاول های قرمز و یا بنفش رنگ در زیر پوست، مدفوع سیاه و سفید، کبود شدن، افت فشار خون و مرگ شود.

علت

علت این بیماری یک ویروس است. این بیماری چهار نوع دارد.اگر پشه آئدس یک بیمار حامل این ویروس را نیش بزند، می تواند ویروس را با نیش زدن وارد بدن فرد دیگری کند.اگر فردی یک بار این تب را بگیرد، برای تمام عمر از این بیماری ایمن خواهد بود؛ اما آن فرد نسبت به یک نوع از تب دانگ ایمن خواهد بود نه سه نوع دیگر.

عوامل خطر

- مسافرت به مناطق درگیر: در آسیای جنوبی، سنگاپور، هند، در غرب جزایر اقیانوس آرام، آمریکای لاتین و کارائیب دیده شده است.

- قبلا به تب دانگ مبتلا شده اید. عفونت قبلی با ویروس تب دانگ، احتمال علائم شدید را افزایش می دهد. این مسئله به خصوص برای کودکان حائز اهمیت می باشد.

تب، کسالت و بی حالی غیرطبیعی، سردرد، دردهای عضلانی، التهاب حلق، اسهال و استفراغ، کهیر و گاهی خونریزی از علائم ابتلا به بیماری «تب دانگ» هستند. بسیاری از این علائم شبیه به علایم یک سرماخوردگی عادی است

علائم

بعد از نیش زدن پشه منتقل کننده ویروس، 3 تا 15 روز طول می کشد تا علائم ظاهر شوند. این بیماری با تب و لرز، سردرد و درد در هنگام حرکت چشم ها و کمردرد آغاز می شود.دردناک شدن پاها و مفاصل در طول یک ساعت رخ می دهد.

-دمای بدن به سرعت بالا می رود و به 40 درجه سانتیگراد می رسد.

-ضربان قلب و فشار خون کاهش می یابد.

-چشم ها شروع به قرمز شدن می کنند.

-بثورات پوستی صورتی کمرنگ در صورت ظاهر می شود و سپس از بین می رود.

-غدد لنفاوی در گردن و کشاله ران ورم می کنند.

علائم تب دانگ، 2 تا 4 روز طول می کشد، بعد از آن به سرعت تب فروکش می کند و تعریق شدید رخ می دهد.بعد دمای بدن طبیعی می شود و احساس بهبودی به دست می آید و این احساس تا یک روز ادامه می یابد.بعد، دمای بدن دوباره افزایش می یابد. بثورات همراه با تب ظاهر می شود و تمام بدن، به جز صورت را در برمی گیرد. کف دست و پا، قرمز روشن و دردناک می شود.  تهوع و استفراغ و خونریزی از بینی و لثه ها دیده می شود.

اگر مبتلا به تب دانگ خونی شدید، علائم بسیار شدیدی رخ می دهد از جمله:

- خونریزی از بینی و دهان

- درد شدید شکمی

- تهوع دائمی

- خونریزی زیر پوستی (کبود شدن)

- مشکلات ریه، کبد و قلب

تشخیص

تشخیص این بیماری مشکل است، زیرا بسیاری از بیماری ها وجود دارند که علائمی مشابه علائم تب دانگ دارند.در سال 2011، موسسه غذا و داروی امریکا (FDA) آزمایش خون را برای تشخیص این بیماری در نظر گرفت. FDA گفت که این آزمایش خون اثرات مفیدی در افرادی که با ویروس در تماسند، دارد، مانند: مالاریا، تب حصبه ای و ویروس بیماری غرب نیل.

درمان

-تب دانگ توسط ویروس منتقل می شود، لذا هیچ دارو و یا آنتی بیوتیکی برای درمان آن وجود ندارد.

-درمان تب دانگ شامل تسکین علائم می باشد.

-استراحت کردن و نوشیدن مایعات برای آبرسانی به بدن بسیار مهم است.

-آسپیرین و داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی را تنها با تجویز پزشک می توانید مصرف کنید.

-استامینوفن و کودئین برای سردردهای شدید، تب و درد عضلات و مفاصل داده می شود.

-از مصرف خودسرانه مسکن هایی مانند آسپیرین، ایبوپروفن و ناپروکسن خودداری کنید، زیرا آنها ممکن است باعث افزایش مشکلات خونریزی شوند.

اگر دارای علائم شدید تب دانگ هستید باید:

- در بیمارستان بستری شوید.

- مایعات و الکترولیت ها از طریق داخل عروق وارد بدن گردد.

- فشار خون کنترل گردد.

- تزریق خون به جای از دست دادن خون.

شکل شدید این بیماری، تب دانگ خونی نام دارد و می تواند باعث خونریزی شدید از بینی و یا لثه ها، تاول های قرمز و یا بنفش رنگ در زیر پوست، مدفوع سیاه و سفید، کبود شدن، افت فشار خون و مرگ شود

تب دانگ خونی (هموراژیک) چیست؟

این بیماری به نام های تب فیلیپینی، تب تایلندی، تب آسیای جنوب شرقی و یا سندرم شوک دانگ نیز خوانده می شود.

این بیماری کودکان کمتر از 10 سال را تحت تاثیر قرار می دهد. علائم شامل: درد شکمی، خونریزی و شوک می باشد.

- تب دانگ خونی به طور ناگهانی با تب بالا و سردرد آغاز می شود.

- علائم تنفسی و روده ای با گلودرد، سرفه، تهوع، استفراغ و درد شکمی نیز وجود دارد.

- 2تا 6 روز پس از ظاهر شدن علائم، شوک رخ می دهد.

علائم شوک شامل: سرد شدن ناگهانی بدن، مرطوب شدن اندام ها، نبض ضعیف و آبی شدن اطراف دهان می باشد.

در این بیماری به آسانی خونریزی شروع می شود و لکه های خونی در پوست، تهوع خونی، خون در مدفوع، خونریزی لثه ها و بینی نمایان می شود.

- ذات الریه و التهاب قلب ممکن است وجود داشته باشد.

- بیماران مبتلا باید بدانند که در چند روز اول بیماری، ممکن است شوک رخ دهد، لذا باید مراقب باشند.

- این بیماران نیاز به اکسیژن، جایگزین کردن مایعات و تزریق خون دارند.

بیشتر مرگ ها به دلیل این بیماری، در کودکان و نوزادان کمتر از یک ماه رخ می دهد.

پیشگیری

-باید از نیش زدن پشه ها جلوگیری کرد. برای این منظور بیماران زیر پشه بند نگه داری می شوند.

-شلوارهای بلند و بلوزهای آستین بلند بپوشید.

-استفاده از اسپری پشه کش.

-از رفتن به کشورها و محل هایی که تب دانگ همه گیر شده، دوری کنید.

-از راکد ماندن آب خودداری کنید.

-دو ساعت بعد از طلوع آفتاب و دو ساعت قبل از غروب خورشید در خانه بمانید، زیرا در این زمان ها پشه ها فعال می باشند.

واکسن تب دانگ در سال 2015 در دسترس عموم قرار می گیرد.

تب های خونریزی دهنده ویروسی («بیماری‌ دانگ‌» و «تب‌ دره‌ریفت‌» و «تب‌ کنگو – کریمه‌» )

تب‌های‌ خونریزی‌ دهنده‌ ویروسی‌،گروهی‌ از بیماریها هستند که‌ به‌ لحاظایجاد اختلالاتی‌ در سیستم‌ انعقادی‌خون‌ دارای‌ علایم‌ خونریزی‌ هستند، به‌همین‌ دلیل‌ مشخصه‌ این‌ بیماریهاخونریزی‌ از بعضی‌ نقاط بدن‌ می‌باشد.
در مرحله‌ اول‌ این‌ بیماریها که‌ به‌ دنبال‌دوره‌ نهفتگی‌ کوتاه‌ (معمولا کمتر ازیک‌ هفته‌) رخ‌ می‌دهد علایم‌ عمومی‌شامل‌ تب‌، ضعف‌، درد عضلانی‌،سردرد، گلودرد، بی‌ اشتهایی‌، سرگیجه‌،تهوع‌، استفراغ‌، اسهال‌ و یا درد شکمی‌دیده‌ می‌شود. بعضی‌ از این‌ بیمارهای‌همراه‌ علایم‌ عصبی‌ روانی‌ مانند خواب‌آلودگی‌، افسردگی‌ و یا بی‌قراری‌هستند.
علایم‌ ثانوی‌ مربوط به‌ خونریزی‌ دردستگاه‌ گوارش‌ شامل‌، استفراغ‌ خونی‌یا وجود خون‌ در مدفوع‌ (مدفوع‌قیری‌) است‌. خونریزی‌ زیرپوست‌ به‌صورت‌ لکه‌های‌ قرمز رنگ‌ ریز ودرشت‌ (پتشی‌ و پورپورا) است‌.خونریزی‌ مخاطی‌ به‌ صورت‌ خونریزی‌لثه‌ها، مخاط دهان‌، گلو یا بینی‌ می‌باشد.خونریزی‌ از دستگاه‌ ادراری‌ یا تناسلی‌به‌ صورت‌ هماتوری‌ (خون‌ شاشی‌) و یاخونریزی‌ تناسلی‌ زنانه‌ است‌.
  بیشتر بیماریهای‌ این‌ گروه‌ همراه‌ مرگ‌و میر بالایی‌ هستند که‌ علت‌ اصلی‌مرگ‌ بیماران‌ جریان‌ خونریزیهای‌داخلی‌ می‌باشد. از علایم‌ شایع‌آزمایشگاهی‌، کاهش‌ تعداد پلاکت‌ها(ترومبوسیتوپنی‌) است‌. سیر این‌بیماریها سریع‌ و کوتاه‌ است‌، یعنی‌ درصورت‌ شدت‌ بیماری‌ معمولا ظرف‌یکی‌ دو هفته‌ منجر به‌ فوت‌ بیمارمی‌شود و در غیر این‌ صورت‌ علایم‌ درهفته‌ دوم‌ رو به‌ بهود می‌گذارد.

    انتقال‌ اکثر تب‌های‌ خونریزی‌دهنده‌ به‌ دو روش‌ صورت‌می‌گیرد:
    ۱ – گزش‌ انسان‌ توسط کنه‌ یا پشه‌ ناقل‌
    ۲ – تماس‌ مستقیم‌ انسان‌ با ترشحات‌ یاخون‌ آلوده‌ انسان‌ یا حیوان‌ مبتلا.

لذا گروههای‌ خاصی‌ بیشتر در معرض‌بیماری‌ هستند مانند دامپزشکان‌،کارکنان‌ کشتارگاه‌، کشاورزان‌ ودامپروران‌.

 در جدول‌ شماره‌ ۱ – تعدادی‌ از این‌بیماریها و توزیع‌ جغرافیایی‌ آن‌فهرست‌ شده‌ است‌. اکثر این‌ دسته‌ ازبیماریهای‌ واگیر، فاقد واکسن‌ مؤثر ومناسب‌ هستند. تنها برای‌ تب‌ زردواکسن‌ مناسب‌ انسانی‌ در دسترس‌است‌ که‌ قبل‌ از سفر به‌ مناطق‌ آلوده‌(آفریقا و آمریکای‌ جنوبی‌) بایستی‌تلقیح‌ شود.
 تست‌های‌ آزمایشگاهی‌ معمول‌ قادر به‌تشخیص‌ این‌ بیماریها نیستند. ازروش‌های‌ ممکن‌ تشخیص‌ آنهااندازه‌گیری‌ پادتن‌ اختصاصی‌(سرولوژی‌) در دو مرحله‌ حاد و نقاهت‌است‌ که‌ در صورت‌ بالا رونده‌ بودن‌عیار پادتن‌ تشخیص‌ قطعی‌ می‌شود.لکن‌ متأسفانه‌ در فرم‌های‌ حاد و کشنده‌فرصت‌ ساخته‌ شدن‌ پادتن‌ برای‌ بدن‌فراهم‌ نیست‌ و از این‌ راه‌ نمی‌توان‌ به‌تشخیص‌ بیماری‌ رسید.
روش‌ پیشرفته‌تر و مشکل‌تر تشخیص‌جداکردن‌ عامل‌ ویروسی‌ از خون‌ وترشحات‌ بیمار است‌ که‌ درآزمایشگاههای‌ بسیار محدودی‌ درسطح‌ دنیا امکان‌پذیر است‌.
با توجه‌ به‌ آلودگی‌ و خطر سرایت‌بیماری‌ از طریق‌ خون‌ و ترشحات‌بیماران‌، نمونه‌های‌ بیماران‌ مشکوک‌ نیزدر هر آزمایشگاهی‌ قابل‌ بررسی‌نیست‌، لذا بایستی‌ به‌ محض‌ برخورد بامورد مشکوک‌ ضمن‌ رعایت‌ احتیاطات‌لازم‌، نمونه‌ خون‌ بیمار تهیه‌ و طبق‌دستورعمل‌ مربوط به‌ آزمایشگاه‌ مرجع‌کشوری‌ ارسال‌ شود.

جدول ۱ – تب های خونریزی دهنده ویروسی و پراکندگی جغرافیایی آن
بیماری	پراکندگی جغرافیایی	بیماری مشترک انسان و دام	منبع ابتلا
تب دانگ	جهانی در مناطق گرمسیری	-	پشته آئدس
تب زرد	آفریقا – آمریکای جنوبی	+	پشه آئدس
عفونت های هانتا	آمریکا – آسیا – اروپا	+	جوندگان
تب دره ریفت	آفریقا	+	پشه آئدس
تب کنگو – کریمه	آفریقا – آسیا	+	کنه هیالوما
ابولاوماربورگ	آفریقا	؟	ادرار و مدفوع میمون
تب لاسا	غرب آفریقا	+	جوندگان

 در دنیای‌ امروزی‌ گرچه‌ انتقال‌ بیماری‌از نقطه‌ای‌ به‌ نقطه‌ دیگر به‌ سادگی‌امکان‌پذیر می‌باشد، لکن‌ بعضی‌ ازبیماریهای‌ ذکر شده‌ در جدول‌ مذکوردر کشور ما از اهمیت‌ ویژه‌ای‌برخوردار می‌باشد. پشه‌ آئدس‌ که‌ نقش‌ناقل‌ «بیماری‌ دانگ‌» و «تب‌ دره‌ریفت‌» را دارد در کشور ما وجود دارد.از طرفی‌ در سال‌ ۱۹۹۴ اپیدمی‌ تب‌دانگ‌ در کشور همسایه‌ ما پاکستان‌اتفاق‌ افتاد و در سال‌ گذشته‌ نیزمواردی‌ از تب‌ دره‌ ریفت‌ در عربستان‌سعودی‌ (در منطقه‌ مرز مشترک‌ بایمن‌) مشاهده‌ شد.
تب‌ کنگو – کریمه‌ نیز از شهریور۱۳۷۸ در ایران‌ شناسایی‌ گردید که‌ تاکنون‌ ۳۶ مورد مرگ‌ در بین‌ بیماران‌مشکوک‌ به‌ این‌ بیماری‌ به‌ ثبت‌ رسیده‌است‌. ۲۷ مورد از حدود ۹۰ موردمشکوک‌ به‌ بیماری‌ از استانهای‌مختلف‌ به‌ طریق‌ آزمایشگاهی‌تشخیص‌ قطعی‌ شده‌اند.
لذا توجه‌ به‌ بیماری‌ و رعایت‌ اصول‌پیشگیری‌ از مهمترین‌ اصولی‌ است‌ که‌بایستی‌ به‌ دقت‌ مورد نظر قرار گیرد.۶۰ درصد موارد مذکور سابقه‌ تماس‌ بادام‌ و ۳۳ درصد بیماران‌ سابقه‌ تماس‌ بامورد قطعی‌ از بیماری‌ داشته‌اند.
نکته‌ قابل‌ توجه‌ اینکه‌ علی‌ رغم‌ وجودزنجیره‌ انتقال‌، بیماری‌ به‌ صورت‌اپیدمی‌ بروز نمی‌کند و بیشتر به‌صورت‌ انفرادی‌ و تک‌ گیر و یاهمه‌گیریهای‌ کوچک‌ ملاحظه‌ می‌شود.
دوره‌ نهفتگی‌ بیماری‌ ۳ تا ۵ روزاست‌ که‌ به‌ دنبال‌ گزش‌ کنه‌ یا تماس‌ باخون‌ و ترشحات‌ آلوده‌ اتفاق‌ می‌افتد.
علایم‌ عمومی‌ شامل‌ تب‌، لرز،درد عضلانی‌، گلودرد، درد شکمی‌،تهوع‌، استفراغ‌، اسهال‌، قرمزی‌ چشم‌ها
و حساسیت‌ به‌ نور است‌. پس‌ از چندروز عدم‌ تعادل‌، گیجی‌، بی‌قراری‌ وسپس‌ افسردگی‌ دیده‌ می‌شود. از روزچهارم‌ بیماری‌ به‌ بعد، علایم‌ خونریزی‌که‌ قبلا ذکر شده‌ بروز می‌نماید. مرگ‌ ومیر بیماری‌ تقریبا سی‌ درصد است‌ که‌در هفته‌ دوم‌ بیماری‌ رخ‌ می‌دهد. دربیمارانی‌ که‌ بهبود می‌یابند از روز نهم‌ تادهم‌ شروع‌ علایم‌ اتفاق‌ می‌افتد. ضعف‌شدید ناشی‌ از بیماری‌ ممکن‌ است‌ تایک‌ ماه‌ و بیشتر طول‌ بکشد. دربررسی‌های‌ آزمایشگاهی‌ اختلالاتی‌مانند کاهش‌ شدید پلاکت‌، اختلالات‌انعقادی‌ خون‌ و عملکرد کبدی‌ دیده‌می‌شود.
 بر اساس‌ مصوبه‌ کمیته‌ کشوری‌ هربیمار که‌ دچار علایم‌ تب‌، خونریزی‌ وکاهش‌ پلاکتی‌ باشد، مشکوک‌ به‌بیماری‌ تلقی‌ می‌شود. و فورا بایستی‌جهت‌ بررسی‌ و نمونه‌گیری‌ به‌ پزشک‌مرکز بهداشتی‌ – درمانی‌ ارجاع‌ گردد.
ناقل‌ بیماری‌ کنه‌ هیالوما می‌باشد.ویروس‌ تب‌ کنگو – کریمه‌ به‌ دنبال‌گزش‌ کنه‌، بسیاری‌ از حیوانات‌ اهلی‌ ووحشی‌ را می‌تواند آلوده‌ نماید.مهره‌داران‌ کوچک‌ مانند جوندگان‌ ومهره‌داران‌ بزرگ‌ مانند دام‌های‌ اهلی‌شامل‌ گاو، گوسفند و بز به‌ دنبال‌ گزش‌کنه‌ هیالوما دچار عفونت‌ می‌شوند.متأسفانه‌ عفونت‌ دامی‌ همراه‌ علایم‌بالینی‌ واضحی‌ در دام‌ نیست‌ ولی‌خوشبختانه‌ دام‌ پس‌ از گزش‌ کنه‌ تنهابرای‌ یک‌ هفته‌ دچار ویرومی‌ (گردش‌ویروس‌ در خون‌) بوده‌ و در همین‌مرحله‌ در صورت‌ ذبح‌ یا زایمان‌ وتماس‌ انسان‌ با خون‌ و ترشحات‌ خطرسرایت‌ بیماری‌ وجود دارد.
    پیشگیری‌:

فعلا واکسن‌ مؤثر وبی‌خطر برای‌ مصرف‌ همگانی‌ انسان‌ دردسترس‌ نمی‌باشد. محافظت‌ در برابرگزش‌ کنه‌ و مراقبت‌ در هنگام‌ تماس‌ وبرخورد با خون‌ و بافت‌ آلوده‌ دامی‌ تنهااقدام‌ مؤثر پیشگیری‌ است‌.
مبارزه‌ با کنه‌ در دامپروریهای‌ امروزی‌و پیشرفته‌ تا حدودی‌ می‌تواند مؤثرباشد، لکن‌ در دامپروریهای‌ سنتی‌مؤثرترین‌ اقدام‌ پیشگیری‌ از گزش‌ کنه‌یعنی‌ پوشیدن‌ جوراب‌، پرهیز ازخوابیدن‌ در محیط دامی‌ و امثال‌ آن‌است‌. از طرفی‌ موارد متعددی‌ از انتقال‌بیماری‌ به‌ دنبال‌ تماس‌ با انسان‌ مبتلامشاهده‌ شده‌ است‌ (عفونت‌بیمارستانی‌)، لذا در تماس‌ با بیماران‌مشکوک‌ و خون‌ و ترشحات‌ آنهابایستی‌ رعایت‌ احتیاطات‌ همه‌ جانبه‌مورد نظر قرار گیرد.
    درمان‌:
 تنها داروی‌ مؤثر«ریباویرین‌» می‌باشد که‌ یک‌ داروی‌ضد ویروسی‌ کمیاب‌ و گران‌قیمت‌است‌. اقدامات‌ دیگر درمانی‌ شامل‌مراقبت‌ علایم‌ حیاتی‌، اصلاح‌ وضع‌مایعات‌ و الکترولیت‌ها و جبران‌ خون‌از دست‌ رفته‌ است‌. بدیهی‌ است‌بیماران‌ مبتلا به‌ تب‌ کنگو – کریمه‌ بایددر شرایط ایزوله‌ و جدای‌ از دیگران‌بستری‌ شوند.