شمارش گلبولهای سفید WBC
مقدمه :
این گلبولها در مغز استخوان، تیموس، گره های لنفاوی و طحال تولید میشوند گلبولهای سفید کلیه اجزای یک سلول جانوری را دارند و همه نوع فعالیتهای حیاتی را انجام میدهند. تعداد گلبولهای سفید در هر میلیمتر مکعب خون انسان در حدود هفت هزار است که در مقایسه با تعداد گلبولهای قرمز این مقدار بسیار کم است. گلبولهای سفید به دو گروه گرانولوسیت (دانهدار) و آگرانولوسیت (بدون دانه) تقسیم میکنند.
گرانولوسیتها
هسته چند قسمتی و سیتو پلاسم آنها دانهدار است و 70 درصد از گلبولهای سفید خون را تشکیل میدهند. این گلبولها خاصیت بیگانه خواری دارند و به هنگام گردش در خون ، باکتریها و سایر مواد خارجی را با ایجاد پاهای کاذب و عمل فاگو سیتوزبه درون خود میکشند و آنها را هضم میکنند و از بین میبرند. این گلبولها همچنین میتوانند از میانسلولهای پوششی جدار مویرگها عبور کرده و وارد فضای بین سلولی شوند و این عمل سلولهای سفید را دیاپدز میگویند. گرانولوسیتها به سه گروه تقسیم میشوند.
نوتروفیلها
سلولهای کروی ، هسته دارای دو یا چهار لب پیوسته به هم توسط رشتههای باریک است. 15 - 12 میکرومتر قطر دارند. و کار فاگوسیتوز (ریزه خواری) جانداران میکروسکوپی را انجام میدهند.
بازوفیلها
سلولهای کروی ، هسته با دو لب نامشخص و 12 - 10 میکرومتر قطر دارند. و هیستامین که باعث التهاب بافتها میشود و هپارین که جلوگیری از تشکیل لخته میکند را آزاد میسازند.
سلولهای کروی ، هستهها اغلب دو لب دارند، 12 - 10 میکرومتر قطر دارند و مواد شیمیایی که باعث کاهش التهاب میشود ترشح میکنند و به کرمهای انگلی معینی حمله میکنند.
آگرانولوسیتها
هسته نسبتا درشت و سیتوپلاسم یکنواخت دارند و شامل لنفوسیتها و مونوسیتها هستند.
سلولهای کروی با هسته گرد ، سیتوپلاسم تشکیل حلقه باریک را در اطاف هسته می دهد 8 - 6 میکرومتر قطر دارند. لنفوسیتها در افراد بالغ حدود 25 درصد از گلبولهای سفید را تشکیل میدهند. و بیشتر در دستگاه لنفاوی یافت میشوند. لنفوسیتها دو نوعند : نوع B که در مغز استخوان تولید و بالغ میشوند. اما در گرههای لنفاوی جای میگیرند و نوع T که پس از ساخته شدن در مغز استخوان در تیموس مراحل رشد و نمو خود را طی میکنند.
ظاهر لنفوسیتها T , B در زیر میکروسکوپ بهم شبیه است اما فاصلههای آنها متفاوت است. سلولهای B آنتی کور (پادتن) ترشح میکنند. آنتی کورها ملکولهای پروتئینی و از نوع گلوبولینها هستند. سلولهای T بر خلاف سلولهای B در سطح فرد گیرندههای آنتی کور مانندی دارد که به کمک آنها به آنتی زن میکروبها میچسبند. بدین ترتیب سلولهای T متحرک هستند و خود به محل عفونت یافته میروند.
سلولهای کروی یا نامنظم میباشند. هستهها گرد یا کلیدی شکل و یا نعل اسبی شکلند. نسبت به لنفوسیتها ، سیتوپلاسم بیشتری دارند. 15 - 10 میکرومتر دارند. در خون به عنوان سلولهای فاگوسیت کننده عمل میکنند دستگاه گردش خون را ترک کرده و تبدیل به ماکروفازهامیشوند که باکتریها ، سلولهای مرده ، اجزای سلولی و بقایای درون بافتی را فاگوسیتوز میکنند در بدن بخصوص در کبد، طحال و گره های لنفاوی یافت میشود.
شمارش WBCها دو جزء دارد: یکی مقدار کلی گلبولهای سفید در یک میلیلیتر خون و دوم شمارش جزء به جزء این سلولها، چون گلبول های سفید خون، پنج نوع مختلف دارند که کم و زیاد شدن هر کدام از این انواع، معنی خاص خود را خواهد داشت(تصویر پایین).
مقادیر طبیعی
در بزرگسالان و بچههای بالاتر از 2 سال مقدار گلبولسفید بین 7 تا 10 هزار در هر میلیلیتر خون طبیعی است.
محدوده خطر
WBC کمتر از 2500 و بیشتر از 30000 نشاندهنده بیماریهایی هستند که میتوانند گاهی خطرناک باشند.
چه چیزهایی باعث کاهش WBC میشود؟
لکوپنی یا کاهش گلبولسفید به مقادیر کمتر از 4 هزار گفته میشود که معمولا در اثر نارسایی مغز استخوان، مسمومیت دارویی ، عفونت بسیار زیاد، سوءتغذیه، بیماریهای خودایمنی و ایدز به وجود میآید. در بسیاری از انواع نارساییهای مغز استخوان، مثلا بعد از شیمیدرمانی، رادیوتراپی و ... هم این مقدار کاهش مییابد.
چه چیزهایی باعث افزایش WBC میشود؟
افزایش گلبولسفید، لکوسیتوز نام دارد و به مقادیر بالاتر از 10هزار گفته میشود که به طور معمول نشاندهنده عفونت، التهاب، تخریب بافت بدن، لوسمی یا سرطان خون است.
ضربه و جراحت، استرس و تب هم مقدار WBC را افزایش میدهد.
نکته:
- عمل اصلی گلبولسفید مبارزه با عفونت و حذف عوامل خارجی و مزاحم از بدن است و در مواقع آلرژیها هم این سلولها مسئول بروز واکنش هستند.
- تغییر هر کدام از انواع WBC معنی خاص خود را دارد و ممکن است نشاندهنده عفونت با میکروب (مثل باکتری یا ویروس) و یا حتی استرس باشد.
- فعالیت شدید بدنی و ورزش سنگین هم برای مدتی باعث بالا رفتن تعداد WBC در خون میشود. بارداری و زایمان هم این مقدار را افزایش میدهند
مقدار طبیعی گلبول های سفید در بدن شخص سالم
نوتروفیل 65% بازوفیل 5/. – صفر % ائوزینوفیل 1 – 3% لنفوسیت 25% مونوسیت 5-9%
لوازم مورد نیاز :
1-لام نئوبار (هموسیستو متر)
2- لامل
۳- سمپلر 1000 و 50
4- لوله مویین
5- محلول مارکانو(برای از بین نردن گلبولهای قرمز ورقیق کردن خون )
6- میکروسکوپ
لام نئوبار یا توما:
از دو مستطیل شفاف در وسط تشكیل شده است كه دارای درجه بندی برای شمارش گلبول سفید و قرمز است. هر مستطیل در زیر میكروسكوپ به صورت یك مربع ۳ میلیمتری كه به ۹ مربع ۱ میلیمتری تقسیم شده است مشاهده می شود. مربع هایی كه در چهارگوشه قرار دارند مسئول شمارش گلبول سفید می با شند و مربعی كه در وسط قرار دارد دارای تقسیم بندی ریزی است كه برای شمارش گلبول قرمز می باشد .
نحوه خون گیری :
ورید بازو بهترین محل جهت نمونه گیری می باشد ، در صورتیکه به هر دلیل نتوان از ورید مذکور استفاده نمود میتوان از وریدهای پشت دست یامچ پا استفاده نمود ولی باید توجه داشته باشیم که استفاده از این وریدها همراه با درد بیشتری نسبت به وریدهای بازو می باشد .
جهت نمونه گیری ، پس از مشخص نمودن ورید مورد نظرو بستن گارو با پنبه الکل محل را بخوبی استریل نمایید .
سوزن را از جهتی که برش آن به سمت بالا باشد ، وارد رگ نمایید .
پس ازگرفتن خون به مقدار کافی ، گارو را باز نموده وسوزن را خارج می نماییم ، سپس محل را باپنبه الکلی محکم فشار می دهیم تا خون بند آمده واز بروز عوارضی از قبیل کبود شدن جای سوزن جلوگیری شود
باید سعی شود گارو بیش از یک دقیقه روی بازو بسته نشده باشد ، در غیر اینصورت 3- 2 درصد افزایش همو گلوبین ، هماتو کریت وشمارش گلبولهای قرمز را به دنبال خواهد داشت .
سوزن را از سرنگ جدا نموده وسپس خون را به آرامی از دیواره لوله آزمایش درون لوله بریزید .
در هنگام جدا نمودن سوزن از سرنگ احتیاط لازم را به عمل بیاورید که سوزن وارد دست شما نشود
خون را از سرنگ به لوله CBCکه دارای ماده ی ضد انعقاد اتیلن دی آمین تترااستیک اسید یاEDTA میباشد انتقال میدهیم . باید توجه داشت مقدارEDTA مصرفی باید متناسب با مقدار خون باشد وچنانچه بیش از اندازه مصرف شود ، آب گلبولها را جذب کرده وسبب چروکیدگی آنها می شود . افزایش EDTA بیش از 2 میلی گرم به ازای هر سی سی خون سبب کاهش قابل توجه هماتو کریت ودر نتیجه افزایش MCHC می شود .
چنانچه خون در EDTA بماند بتدریج تغییرات زیر در مورفو لوژی گلبولهای قرمز مشاهده می شود :
الف- گلبولهای قرمز بتدریج متورم شده وحالت کروی پیدا می کنند .
ب- در نوتروفیلها باگذشت زمان پل اتصال دهنده بین لوبها از بین می رود وگاهی تنها فقط یک لوب باقی می ما ند ، گرانولها محو شده و زمینه سیتوپلاسم نوتروفیل هابه رنگ صورتی در می آید ، که حتی ممکن است با گلبول قرمز هسته دار یا NRBC اشتباه شود
ج- هسته لنفوسیتها ومنو سیتها منشعب شده و بصورت برگ شبدری با واکئول های سیتوپلاسمی
همراه می شوند .
انجام آزمایش :
یک سی سی (1000 لاندا ) از محلول مارکانو را به کمک سکپلر 1000 در یک لوله آزمایش میریزیم. سپس با کمک سمپلر 50 مقدار 50 لاندا از محلول را اوت کرده و 50 لاندا از نمونه خون را به درون محلول منتقل میکنیم و محلول را هم میزنیم .
لام نئوبار تمیز را روی میز صاف و تراز قرار میدهیم، لامل تمیز را روی لام قرار میدهیم سپس مقداری از محلول نمونه را توسط لوله مویین برداشته و چند قطره از محلول را به آرامی در بین لام و لامل هدایت میکنیم بطوریکه مخلوط خون و ماده رقیق کننده به منطقه شمارش نفوذ کند، اگر ماده به درون شیارها نفوذ کند باید لام را شسته خشک کرده مجدداً مورد استفاده قرار میدهیم.
چند دقیقه لام را ثابت میگذاریم تا سلولها بیحرکت شوند. لام را زیر میکروسکوپ قرار میدهیم با عدسی 10xمورد مطالعه قرار میدهیم و چهار مربع بزرگ واقع در چهار گوشه صفحه مدرج را شمارش میکنیم.
محاسبه تعداد گلبولهای سفید:
روش اول (محاسبه تعداد گلبولها در هر میلی متر مکعب نمونه ) :
هر ضلع مربع بزرگ ۱ میلیمتر است .لام و لامل را چنان دقیق وماهرانه ساخته اند بطوریکه وقتی لامل روی لام قرار میگیرد دقیقا ارتفاع(فاصله)لام تا لامل ۰.۱ میلی متر می شود بنابراین حجم واقع دریک مربع بزرگ میشود یکدهم میلی مترمکعب.
چون گلبولها را در چهار مکعب مستطیل شمارش کرده ایم حجم چهارمکعب مستطیل میشود چهاردهم میلی متر مکعب. ضریب رقت ۲۰ است یعنی خون به نسبت یک به بیست رقیق میشود.
به عبارت دیگر ما گلبول های سفید خون رادرحجمی برابر با یک پنجاهم میلی متر مکعب حساب میکنیم در نتیجه واضح است باید تعداد کل گلبولهای شمارش شده در چهار مربع در عدد ۵۰ ضرب شود.
مثال: تعداد گلبولهای شمارش شده درچهار مربع بزرگ واقع در چهارگوشه ۱۸۵ عدد می باشد بنابراین تعداد کل گلبولهای سفید خون ۹۲۵۰ عدد در میلی مترمکعب میشود.